اختلالات خونریزی‌دهنده ارثی گروهی از بیماری‌ها هستند که در آن‌ها به دلیل کمبود یا نقص برخی از عوامل انعقاد خون، خونریزی بیش از حد طبیعی رخ می‌دهد. شایع‌ترین این بیماری‌ها هموفیلی است که به دو نوع اصلی هموفیلی A (کمبود فاکتور VIII) و هموفیلی B (کمبود فاکتور IX) تقسیم می‌شود. شدت بیماری می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و در موارد شدید، خونریزی ممکن است حتی بدون ضربه و به‌ویژه در مفاصل و عضلات ایجاد شود.
فعالیت بدنی و ورزش برای افراد مبتلا به هموفیلی نه‌تنها ممنوع نیست، بلکه در صورت انتخاب صحیح ورزش، بخش مهمی از حفظ سلامت آن‌ها محسوب می‌شود. ورزش باعث تقویت عضلات، افزایش ثبات مفاصل، بهبود تعادل، کنترل وزن و کاهش احتمال خونریزی‌های ناشی از آسیب مفصلی می‌شود.
با این حال، انتخاب نوع ورزش اهمیت زیادی دارد. ورزش‌های کم‌برخورد مانند شنا، پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، تنیس روی میز و تمرینات قدرتی سبک (تحت نظر متخصص) معمولاً گزینه‌های مناسبی هستند. در مقابل، ورزش‌های پربرخورد و پرخطر مانند بوکس، کشتی، ورزش‌های رزمی، راگبی و برخی رشته‌های با احتمال بالای برخورد فیزیکی، خطر خونریزی و آسیب را افزایش می‌دهند و معمولاً توصیه نمی‌شوند.
افراد مبتلا به هموفیلی پیش از شروع هر برنامه ورزشی باید با پزشک و تیم درمانی خود مشورت کنند. در برخی موارد، تزریق پیشگیرانه فاکتور انعقادی قبل از تمرین یا مسابقه برای کاهش خطر خونریزی ضروری است. همچنین استفاده از تجهیزات محافظ مانند زانوبند، آرنج‌بند، کفش مناسب و گرم کردن و سرد کردن بدن قبل و بعد از ورزش، نقش مهمی در پیشگیری از آسیب دارد.
مربیان ورزشی نیز باید از وضعیت ورزشکار آگاه باشند و علائم هشداردهنده مانند درد ناگهانی، تورم مفصل، محدودیت حرکت یا کبودی غیرعادی را بشناسند تا در صورت نیاز، اقدامات درمانی به‌موقع انجام شود.
امروزه با پیشرفت درمان‌های هموفیلی، بسیاری از مبتلایان می‌توانند با رعایت توصیه‌های پزشکی، زندگی فعال و ورزشی سالمی داشته باشند. هدف اصلی، انتخاب ورزشی ایمن، برنامه‌ریزی مناسب و ایجاد محیطی حمایتی است تا این افراد نیز بتوانند با اطمینان از فواید جسمی و روانی ورزش بهره‌مند شوند.

دکتر عزیز اقبالی/ فوق تخصص هماتولوژی و انکولوژی کودکان/ عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران