اما سؤال اساسی این است که آیا این مکملها واقعاً میتوانند تستوسترون را افزایش دهند یا بیشتر از آنکه مبتنی بر علم باشند، بر پایه بازاریابی شکل گرفتهاند؟
*تستوسترون چیست و چرا اهمیت دارد؟
تستوسترون مهمترین هورمون جنسی مردانه است که عمدتاً در بیضهها تولید میشود و تحت کنترل محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–گناد (HPG Axis) قرار دارد.
این هورمون در موارد زیر نقش کلیدی دارد:
- حفظ توده عضلانی
- حفظ قدرت بدنی
- سلامت استخوانها
- تولید اسپرم
- عملکرد جنسی
- خلق و خو
- تمرکز و شناخت
- توزیع مناسب چربی بدن
کاهش مزمن تستوسترون میتواند موجب خستگی، ضعف عضلانی، کاهش میل جنسی، افزایش چربی شکمی و افت کیفیت زندگی شود.
*تفاوت تستوسترون تام و تستوسترون آزاد
یکی از اشتباهات رایج در تبلیغات مکملها، استفاده کلی از واژه «افزایش تستوسترون» است.
-تستوسترون تام (Total Testosterone)
تمام تستوسترون موجود در خون را شامل میشود.
-تستوسترون آزاد (Free Testosterone)
بخش کوچکی از تستوسترون است که به پروتئینهای حامل متصل نیست و میتواند وارد سلولها شده و اثرات بیولوژیکی خود را اعمال کند.
SHBG چیست؟
SHBG یا Sex Hormone Binding Globulin پروتئینی است که تستوسترون را در خون حمل میکند.
برخی مکملها ممکن است بدون افزایش تستوسترون تام، با کاهش SHBG موجب افزایش تستوسترون آزاد شوند.
بنابراین هر افزایش آماری در تستوسترون الزاماً به معنای اثر بالینی قابل توجه نیست.
*علل واقعی کاهش تستوسترون در مردان
پیش از خرید هر مکملی باید علل اصلی کاهش تستوسترون شناسایی شوند.
شایعترین عوامل عبارتاند از:
- چاقی شکمی
- کمتحرکی
- خواب ناکافی
- استرس مزمن
- دیابت نوع ۲
- سندرم متابولیک
- مصرف برخی داروها
- مصرف استروئیدهای آنابولیک
- افزایش سن
- بیماریهای هیپوفیز و بیضه
مطالعات نشان دادهاند کاهش وزن در مردان چاق میتواند اثر بیشتری از بسیاری از مکملهای موجود در بازار بر سطح تستوسترون داشته باشد.
*آزمایشهای ضروری قبل از مصرف مکملها
قبل از مصرف هر نوع مکمل افزایش تستوسترون بهتر است آزمایشهای زیر انجام شوند:
- Total Testosterone
- Free Testosterone
- SHBG
- LH
- FSH
- Prolactin
- Vitamin D
- Zinc
- Magnesium
- HbA۱c یا قند خون ناشتا
بدون این ارزیابیها ممکن است فرد به اشتباه از مکمل استفاده کند در حالی که علت اصلی مشکل او چاقی، کمبود خواب یا یک اختلال هورمونی باشد.
**مکملهای دارای شواهد نسبتاً قوی
/آشواگاندا (Ashwagandha)
آشواگاندا یکی از پرمطالعهترین مکملهای گیاهی در سلامت مردان است.
-دوز مؤثر
۳۰۰ تا ۶۰۰ میلیگرم عصاره استاندارد شده در روز
-مکانیسم احتمالی
- کاهش کورتیزول
- بهبود کیفیت خواب
- کاهش استرس
- بهبود عملکرد ورزشی
-عوارض احتمالی
- خوابآلودگی
- ناراحتی گوارشی
-تداخلات
- داروهای تیروئید
- داروهای آرامبخش
- بنزودیازپینها
/شنبلیله (Fenugreek)
-دوز مؤثر
۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیگرم در روز
-اثر احتمالی
بیشتر از طریق کاهش SHBG و افزایش تستوسترون آزاد عمل میکند.
-عوارض
- افت قند خون
- ناراحتی گوارشی
-تداخلات
- وارفارین
- داروهای ضد دیابت
/روی (Zinc)
-دوز مؤثر
۱۵ تا ۴۵ میلیگرم در روز
-اثر
روی در مردان دارای کمبود روی میتواند تستوسترون را به محدوده طبیعی بازگرداند.
اما در مردان دارای سطح طبیعی روی، اثر چندانی مشاهده نشده است.
-عوارض
مصرف طولانیمدت دوزهای بالا:
- کمبود مس
- کمخونی
- اختلالات عصبی
-تداخلات
- تتراسایکلین
- سیپروفلوکساسین
/منیزیم
-دوز مؤثر
۲۵۰ تا ۵۰۰ میلیگرم در روز
-اثرات
- بهبود خواب
- کاهش خستگی
- احتمال افزایش محدود تستوسترون آزاد
-عوارض
- اسهال
-تداخلات
- برخی دیورتیکها
- داروهای فشار خون
/ویتامین D؛ مهم اما نه یک تستوسترون بوستر قوی
ویتامین D از نظر سلامت عمومی مردان اهمیت فراوانی دارد.
اگرچه بسیاری از مطالعات افزایش مستقیم و قابل توجه تستوسترون را نشان ندادهاند، اما اصلاح کمبود شدید ویتامین D میتواند از طریق:
- کاهش التهاب
- بهبود حساسیت به انسولین
- بهبود عملکرد متابولیک
به طور غیرمستقیم به بهبود وضعیت هورمونی کمک کند.
بنابراین مصرف ویتامین D باید بر اساس کمبود واقعی باشد، نه صرفاً برای افزایش تستوسترون.
*جمعبندی
شواهد علمی نشان میدهد که اکثر مکملهای افزایش تستوسترون اثرات محدود و وابسته به شرایط فردی دارند. آشواگاندا، شنبلیله، روی و منیزیم در برخی شرایط میتوانند به بهبود وضعیت هورمونی کمک کنند، اما هیچیک جایگزین خواب کافی، کاهش چربی شکمی، فعالیت بدنی منظم و درمان پزشکی در افراد مبتلا به کمبود واقعی تستوسترون نیستند.
برای اکثر مردان، مؤثرترین راهکار حفظ سلامت هورمونی نه در یک کپسول، بلکه در اصلاح سبک زندگی، کنترل وزن، خواب کافی و فعالیت بدنی منظم نهفته است.
دکتر محمد مهرتاش- مسئول کمیته تغذیه هیأت پزشکی ورزشی استان کرمان
ارسال نظر